Zmiana nazwiska po ślubie, rozwodzie czy nawet na skutek decyzji administracyjnej wiąże się z koniecznością aktualizacji wielu dokumentów i danych osobowych. Choć dla wielu osób procedura kończy się na wymianie dowodu osobistego czy prawa jazdy, niewielu zdaje sobie sprawę z realnego zagrożenia, jakie niesie za sobą brak zabezpieczenia numeru PESEL po takich zmianach. W dobie cyfryzacji, rosnącej liczby przestępstw tożsamości i rozwiniętych metod wyłudzania kredytów, zastrzeżenie numeru PESEL staje się jednym z kluczowych kroków, które warto podjąć, aby ochronić swoje dane i uniknąć poważnych problemów prawnych i finansowych.
W przypadku rozwodu, wiele danych osobowych może pozostać w obiegu – od wspólnych kont bankowych, po zewnętrzne systemy informatyczne powiązane z byłym partnerem lub partnerką. Zmiana nazwiska, zwłaszcza powrót do panieńskiego, sprawia natomiast, że nasza „nowa” tożsamość staje się atrakcyjnym celem dla cyberprzestępców. Dlatego każdy taki życiowy etap powinien wiązać się z przemyślaną ochroną danych osobowych – a jednym z podstawowych środków jest właśnie zastrzeżenie PESEL-u.
Na czym polega zastrzeżenie numeru PESEL?
Zastrzeżenie numeru PESEL to mechanizm ochrony tożsamości, który pozwala uniemożliwić wykorzystanie naszego numeru PESEL do zawierania umów finansowych – takich jak kredyty, pożyczki, zakupy ratalne czy leasingi – bez naszej wiedzy i zgody. Od 17 listopada 2023 roku, dzięki nowelizacji ustawy o Rejestrze PESEL, każdy obywatel Polski może bezpłatnie zastrzec swój numer PESEL poprzez platformę gov.pl.
Gdy numer PESEL zostanie zastrzeżony, instytucje finansowe (np. banki) mają obowiązek sprawdzić, czy dany PESEL jest aktywny, zanim podpiszą z klientem umowę. Jeśli numer jest zastrzeżony, a klient nie cofnął tej decyzji, transakcja nie może zostać zrealizowana. To skuteczna bariera dla oszustów, którzy mogliby próbować zaciągnąć zobowiązania na nasze nazwisko.
Warto podkreślić, że zastrzeżenie można cofnąć w dowolnym momencie – na przykład na czas zaciągania pożyczki czy podpisywania ważnej umowy – a następnie ponownie aktywować ochronę.
Kiedy warto zastrzec PESEL po zmianie nazwiska lub rozwodzie?
Zmiana nazwiska lub rozwód to momenty, w których dane osobowe ulegają istotnym zmianom, a ich ochrona powinna być priorytetem. Oto kilka powodów, dla których warto wtedy zastrzec PESEL:
- Utrata kontroli nad dokumentami: Podczas zmiany nazwiska konieczna jest wymiana wielu dokumentów – w tym dowodu osobistego, prawa jazdy czy paszportu. Jeśli którykolwiek z tych dokumentów trafi w niepowołane ręce, oszuści mogą próbować zaciągnąć na nasze dane zobowiązania.
- Wspólne dane z byłym małżonkiem: Po rozwodzie niektóre dane – np. konta, rachunki czy wspólne umowy – mogą nadal być w systemach różnych instytucji. To rodzi ryzyko nieautoryzowanego dostępu lub manipulacji danymi.
- Próby podszycia się: W okresie przejściowym (przed aktualizacją danych we wszystkich bazach) możliwe jest podszycie się pod osobę, która nie zdążyła jeszcze zaktualizować informacji w systemach bankowych czy u operatorów usług.
- Zwiększona podatność na ataki: Osoby, które przeszły zmianę nazwiska, są łatwym celem dla przestępców próbujących wykorzystać lukę w aktualizacji danych w różnych systemach.
Jak zastrzec PESEL krok po kroku?
Zastrzeżenie numeru PESEL jest proste i można to zrobić całkowicie online. Oto jak:
1. Wejdź na stronę www.gov.pl i zaloguj się przez profil zaufany, e-dowód lub aplikację mObywatel.
2. Wybierz opcję „Zastrzeż PESEL”.
3. Potwierdź operację i gotowe – twój numer PESEL jest teraz chroniony przed próbami wykorzystania.
Możesz także cofnąć zastrzeżenie na określony czas, np. przy podpisywaniu umowy kredytowej, a potem znów je aktywować. Cały proces jest szybki, wygodny i darmowy.
Osoby, które nie mają dostępu do internetu, mogą udać się do urzędu gminy, gdzie również zrealizują tę usługę. Więcej na ten temat można przeczytać na stronie Ministerstwa Cyfryzacji.
Czy zastrzeżenie PESEL-u ma jakieś wady?
Zastrzeżenie numeru PESEL to bardzo skuteczna forma ochrony danych, jednak może generować pewne utrudnienia – zwłaszcza dla osób, które często korzystają z usług finansowych. Na przykład:
- Konieczność cofnięcia zastrzeżenia przed podpisaniem umowy: Jeśli chcemy zaciągnąć kredyt lub kupić sprzęt na raty, najpierw trzeba cofnąć zastrzeżenie PESEL-u. Dla niektórych może to być kłopotliwe logistycznie.
- Brak świadomości instytucji: Choć większość banków i firm pożyczkowych ma obowiązek weryfikować status PESEL, niektóre instytucje jeszcze nie wdrożyły tego procesu w pełni, co może prowadzić do nieporozumień.
Mimo to, w kontekście ochrony danych po zmianie nazwiska lub rozwodzie, korzyści znacząco przewyższają potencjalne niedogodności.
Prosta czynność, która może uchronić przed katastrofą
Wielu Polaków nadal nie zdaje sobie sprawy z istnienia mechanizmu zastrzegania numeru PESEL. Tymczasem ta pozornie prosta czynność może uchronić przed ogromnymi problemami – od nieautoryzowanych kredytów, po utratę dobrego imienia. W szczególności osoby, które niedawno zmieniły nazwisko lub zakończyły związek małżeński, powinny potraktować ten krok jako absolutnie podstawowy element cyfrowego bezpieczeństwa.
W czasach, gdy oszuści coraz częściej wykorzystują nasze dane do nielegalnych działań, nie warto czekać, aż stanie się coś złego. Lepiej działać zawczasu.
Odwiedź także NEWSWAY.PL, aby przeczytać więcej porad o ochronie tożsamości, bezpieczeństwie cyfrowym i prawach konsumenta.
